By: Hardik Patel
IAS બનવાનું સપનું ભારતના લાખો યુવાનોનું સૌથી મોટું સ્વપ્ન હોય છે. કોઈ ગામડામાંથી ઊભો થતો વિદ્યાર્થી હોય કે શહેરના મધ્યમાં રહેતો મહેનતુ યુવાન—દરેકની આંખોમાં એક જ લક્ષ્ય હોય છે, દેશની સર્વોચ્ચ પ્રશાસનિક સેવામાં સ્થાન મેળવવાનું. પરંતુ આ સપનાની સાથે જ એક ભય પણ જોડાયેલો હોય છે—UPSC એટલે અત્યંત કઠિન પરીક્ષા અને તેને પાસ કરવા માટે લાખો રૂપિયાનું કોચિંગ જરૂરી છે.
સમાજમાં લાંબા સમયથી એવી માન્યતા પ્રવર્તી છે કે જો દિલ્હી, રાજેન્દ્રનગર કે અન્ય મોટા શહેરોમાં મોંઘા કોચિંગ ક્લાસમાં ભણ્યા વિના UPSC ક્લિયર કરવી અશક્ય છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના પરિણામો આ ભ્રમને તોડી રહ્યા છે. આજે અનેક IAS અધિકારીઓ એવા છે, જેમણે કોઈપણ કોચિંગ વિના, ફક્ત પુસ્તકો, યોગ્ય માર્ગદર્શન અને આત્મવિશ્વાસના જોરે સફળતા મેળવી છે.
Ad.
હવે મારું ગુજરાતના સાચા
સમાચાર… બેધડક
તાજા સમાચાર આખો દિવસ
વાંચો ફ્રીમાં, માત્ર દિવ્ય ભાસ્કર એપ પર
QR કોડ સ્કેન કરીને દિવ્ય ભાસ્કર એપ
નિઃશુલ્ક ડાઉનલોડ કરો
👇👇👇👇👇👇👇👇👇
https://divya.bhaskar.com/TlgkscAUhYb
જો તમે પણ UPSC 2026 ને તમારું લક્ષ્ય બનાવી રહ્યા છો, તો આજથી જ તમારી તૈયારીને યોગ્ય દિશામાં વાળવી અત્યંત જરૂરી છે. કોચિંગ વિના તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન હોય છે—
“શું વાંચવું?” અને “શું છોડવું?”
આ લેખમાં આપણે એવી 5 અનિવાર્ય ‘સુપર બુક્સ’ વિશે વિગતવાર જાણશું, જે તમારી તૈયારીનો પાયો મજબૂત બનાવી શકે છે અને મોંઘા કોચિંગની જરૂરિયાતને લગભગ નાબૂદ કરી શકે છે.
1. NCERT પુસ્તકો (ધોરણ 6 થી 12): સફળતાનું પ્રથમ પગથિયું
UPSC ની તૈયારી શરૂ કરવી હોય, તો સૌથી પહેલા નામ આવે છે—NCERT પુસ્તકોનું. આ પુસ્તકોને UPSC તૈયારીનું “ફાઉન્ડેશન” કહેવાય છે.
કેમ NCERT અનિવાર્ય છે?
NCERT પુસ્તકો ખૂબ જ સરળ અને સ્પષ્ટ ભાષામાં લખાયેલા હોય છે. ઇતિહાસ, ભૂગોળ, અર્થતંત્ર, રાજનીતિ અને સમાજશાસ્ત્ર જેવા વિષયોની મૂળભૂત સમજ NCERT દ્વારા જ વિકસે છે.
UPSC ના ઘણા પ્રશ્નો સીધા કે આડકતરી રીતે NCERT પરથી આધારિત હોય છે. ખાસ કરીને પ્રિલિમ્સમાં ઘણા પ્રશ્નો NCERTના તથ્યો પરથી પૂછાય છે.
કેવી રીતે વાંચશો?
ધોરણ 6 થી 12 ની ઇતિહાસ, ભૂગોળ, અર્થતંત્ર અને પોલિટી સંબંધિત NCERT ઓછામાં ઓછા 2થી 3 વખત વાંચવી
વાંચતી વખતે મહત્વના મુદ્દાઓની ટૂંકી નોટ્સ બનાવવી
ફક્ત રટણ નહીં, પરંતુ વિચારશીલ વાંચન કરવું
યાદ રાખો, NCERT વિના UPSC તૈયારી અધૂરી છે.
2. ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા – એમ. લક્ષ્મીકાંત
(Indian Polity – M. Laxmikanth)
જ્યારે UPSC અને પોલિટીનો ઉલ્લેખ થાય, ત્યારે એક જ પુસ્તક સૌપ્રથમ યાદ આવે છે—એમ. લક્ષ્મીકાંત.
આ પુસ્તકને UPSC ઉમેદવારો “પોલિટી ની બાઈબલ” તરીકે ઓળખે છે.
આ પુસ્તક કેમ ખાસ છે?
ભારતીય બંધારણ, મૂળભૂત અધિકારો, રાજ્યની નીતિ-નિર્દેશક તત્વો, સંસદ, રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન, સુપ્રીમ કોર્ટ, પંચાયતી રાજ—બધા વિષયો આ પુસ્તકમાં અત્યંત વ્યવસ્થિત અને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવામાં આવ્યા છે.
વાંચવાની વ્યૂહરચના
દરેક અધ્યાય સાથે બંધારણની કલમોને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો
વર્તમાન રાજકીય ઘટનાક્રમોને પોલિટી સાથે જોડો
પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સ બંને માટે આ પુસ્તક સમાન રીતે ઉપયોગી છે
એકવાર આ પુસ્તક પર પકડ આવી જાય, પછી પોલિટી UPSCનો સૌથી મજબૂત વિષય બની શકે છે.
3. ભારતીય અર્થતંત્ર – રમેશ સિંઘ
(Indian Economy – Ramesh Singh)
ઘણા વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મુશ્કેલ વિષય હોય છે—અર્થતંત્ર (Economy). પરંતુ યોગ્ય પુસ્તક સાથે આ વિષય પણ સરળ બની શકે છે.
રમેશ સિંઘનું પુસ્તક કેમ પસંદ કરવું?
આ પુસ્તકમાં GDP, મોંઘવારી, બેંકિંગ સિસ્ટમ, નાણાકીય નીતિ, ફિસ્કલ પોલિસી, ગરીબી, વિકાસ જેવા વિષયો સરળ ઉદાહરણો સાથે સમજાવવામાં આવ્યા છે.
UPSC માં ઇકોનોમીના પ્રશ્નો ફક્ત સિદ્ધાંતો પર આધારિત નહીં પરંતુ કરંટ અફેર્સ સાથે જોડાયેલા હોય છે—આ પુસ્તક એ જોડાણ મજબૂત બનાવે છે.
ખાસ ટિપ
આ પુસ્તક સાથે દર વર્ષે આવતું Economic Survey અને Union Budget જરૂર વાંચવું
ગ્રાફ, ડેટા અને ઉદાહરણોનો ઉપયોગ કરીને ઉત્તર લખવાનો અભ્યાસ કરવો
4. આધુનિક ભારતનો ઇતિહાસ – સ્પેક્ટ્રમ (રાજીવ અહીર)
(A Brief History of Modern India)
ઇતિહાસના ત્રણ ભાગોમાંથી આધુનિક ભારતનો ઇતિહાસ UPSC માટે સૌથી વધુ મહત્વનો છે.
સ્પેક્ટ્રમ પુસ્તકની ખાસિયત
1857 ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામથી લઈને 1947 ની આઝાદી સુધીની તમામ મહત્વની ઘટનાઓ ક્રમબદ્ધ અને સંક્ષિપ્ત રીતે આ પુસ્તકમાં આપવામાં આવી છે.
આ પુસ્તક એક રીતે નોટ્સ અને ગાઈડ જેવું છે, જે રિવિઝન માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
કેવી રીતે ઉપયોગ કરશો?
ઘટનાક્રમને સમયરેખા (Timeline) સાથે સમજવો
મહત્વના આંદોલન, નેતાઓ અને કાયદાઓ પર ખાસ ધ્યાન આપવું
પુસ્તકના અંતે આપેલી સૂચિઓનો રિવિઝનમાં ઉપયોગ કરવો
5. ભૌતિક અને માનવ ભૂગોળ – જી.સી. લિયોંગ
(Certificate Physical and Human Geography – GC Leong)
ભૂગોળ એવો વિષય છે, જેમાં સમજણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. આ માટે જી.સી. લિયોંગનું પુસ્તક શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
પુસ્તક કેમ અનિવાર્ય છે?
પૃથ્વીની રચના, હવામાન, પવન, વરસાદ, કુદરતી પરિબળો—all concepts સરળ ભાષામાં સમજાવવામાં આવ્યા છે.
UPSC માં ઘણા પ્રશ્નો મેપ આધારિત હોય છે.
મહત્વની ટિપ
આ પુસ્તક વાંચતી વખતે એટલાસ જરૂર વાપરો
નકશા પર અભ્યાસ કરવાથી યાદશક્તિ વધે છે
મેઈન્સમાં નાના ડાયગ્રામથી ઉત્તરના ગુણ વધી શકે છે
કોચિંગ વગર તૈયારી માટે જરૂરી વધારાના સૂત્રો
માત્ર પુસ્તકો વાંચવાથી IAS બનતા નથી. આ સાથે નીચેની બાબતો પણ એટલી જ જરૂરી છે:
1. કરંટ અફેર્સ
રોજ ‘The Hindu’ અથવા ‘Indian Express’ વાંચો
ગુજરાતી માધ્યમ માટે ‘અભિયાન’, ‘સ્પર્ધા દર્પણ’ જેવી મેગેઝીન ઉપયોગી
2. પાછલા વર્ષોના પ્રશ્નપત્રો (PYQs)
છેલ્લા 10 વર્ષના પ્રશ્નપત્રો ઉકેલવાથી UPSCની વિચારસરણી સમજાય છે.
3. ઉત્તર લેખનનો અભ્યાસ
મેઈન્સ માટે રોજ 2થી 3 ઉત્તર લખવાની ટેવ પાડો.
4. મોક ટેસ્ટ
નિયમિત મોક ટેસ્ટ આપવાથી સમય વ્યવસ્થાપન અને આત્મવિશ્વાસ વધે છે.
નિષ્કર્ષ
UPSC 2026 ની સફર કઠિન જરૂર છે, પરંતુ અશક્ય નથી. જો તમારી પાસે યોગ્ય પુસ્તકો, સ્પષ્ટ વ્યૂહરચના અને અડગ આત્મવિશ્વાસ હોય, તો મોંઘા કોચિંગનો અભાવ તમને ક્યારેય અટકાવી શકશે નહીં.
યાદ રાખો—
“સફળતા એ કોચિંગ ક્લાસમાં નહીં, પરંતુ તમારા સ્વાધ્યાયમાં છુપાયેલી છે.”
આ 5 સુપર પુસ્તકો તમારી તૈયારીનો મજબૂત પાયો બનાવશે અને તમને IAS બનવાના સપનાની નજીક લઈ જશે.
જો તમે ઇચ્છો તો હું આ લેખને
દિવ્યભાસ્કર લેઆઉટ મુજબ
1000 શબ્દોની સંક્ષિપ્ત આવૃત્તિમાં
અથવા ગુજરાતી PDF/મેગેઝિન સ્ટાઇલમાં પણ તૈયાર કરી આપી શકું.
Ad.
