દેશની આંતરિક અને સીમા સુરક્ષામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવનાર પેરામિલિટરી દળો—જેને સત્તાવાર રીતે “કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો (CAPF)” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે—આજે પોતાના હકો અને સન્માન માટે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. આ મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રબળ બનાવતા સામાજિક કાર્યકર દીપેશ પટેલે વિવિધ મંચો પર પેરામિલિટરી જવાનોને સેના સમકક્ષ અધિકારો આપવાની માંગ ઉઠાવી છે.
પેરામિલિટરી દળો: રાષ્ટ્રની સુરક્ષાનો અવિભાજ્ય હિસ્સો
દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં નીચે મુજબની સંસ્થાઓ અગત્યની સેવાઓ આપે છે:
Border Security Force (BSF)
Central Reserve Police Force (CRPF)
Central Industrial Security Force (CISF)
Indo-Tibetan Border Police (ITBP)
Sashastra Seema Bal (SSB)
આ તમામ દળો દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં સીમા સુરક્ષા, આતંકવાદ વિરોધી કામગીરી, આંતરિક કાયદો-સુવ્યવસ્થા, ઔદ્યોગિક સંસ્થાઓની સુરક્ષા અને નક્સલ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં શાંતિ સ્થાપન જેવી મહત્વપૂર્ણ ફરજો બજાવે છે.
કયા પ્રકારની સેવાઓ આપે છે?
1. સરહદી સુરક્ષા
BSF અને ITBP દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાઓ પર સતત પેટ્રોલિંગ, ઘુસણખોરી રોકવા અને સ્મગલિંગ સામે કાર્યવાહી કરે છે. કઠોર હવામાન અને પડકારજનક ભૂગોળમાં જવાનો દિવસ-રાત તૈનાત રહે છે.
2. આંતરિક સુરક્ષા અને આતંકવાદ વિરોધી કામગીરી
CRPF દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં આંતરિક અશાંતિ, આતંકવાદ અને નક્સલવાદ સામે મોખરે રહી કામગીરી કરે છે. ચૂંટણી દરમિયાન કાયદો-સુવ્યવસ્થા જાળવવામાં પણ CRPFનું યોગદાન મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
3. ઔદ્યોગિક અને ઢાંચાકીય સુરક્ષા
CISF એરપોર્ટ, મેટ્રો, બંદરો, પરમાણુ સ્થાપનો અને જાહેર ક્ષેત્રની મહત્ત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક એકમોની સુરક્ષા માટે જવાબદાર છે. આ દળ દેશની આર્થિક સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે.
4. વિશેષ સરહદી કામગીરી
SSB નેપાળ અને ભૂટાન સરહદ પર સુરક્ષા સાથે સાથે સ્થાનિક સમુદાયો સાથે સંવાદ સ્થાપી સામાજિક વિશ્વાસ જાળવે છે.
5. આપત્તિ અને રાહત કામગીરી
ભૂકંપ, પૂર, હિમસ્ખલન જેવી કુદરતી આપત્તિઓ દરમિયાન આ દળો બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.
સમાન અધિકારોની માંગ શા માટે?
દીપેશ પટેલના જણાવ્યા મુજબ, પેરામિલિટરી જવાનો દેશની સુરક્ષામાં સેનાની જેમ જ જોખમો ઉઠાવે છે, પરંતુ ઘણી બાબતોમાં તેમને સમાન સવલતો અને માન્યતા મળતી નથી. મુખ્ય માંગણીઓમાં સામેલ છે:
પેરામિલિટરી જવાનોને સેનાના સમાન અધિકારો
“પૂર્વ સૈનિક”નો દરજ્જો
વન રેન્ક વન પેન્શન (OROP)નો અમલ
શહીદોના પરિવારોને વિશેષ સહાય અને ન્યાય
તેમના મતે, દેશ માટે બલિદાન આપનાર દરેક જવાનને સમાન સન્માન અને સુરક્ષા મળવી જોઈએ.
જવાનોની પરિસ્થિતિ
વિશ્લેષકો જણાવે છે કે CAPF જવાનો લાંબા સમય સુધી પરિવારથી દૂર કઠોર પરિસ્થિતિમાં સેવા આપે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં સતત તણાવ, જોખમ અને માનસિક દબાણ વચ્ચે ફરજ બજાવવી પડે છે. છતાંય, નિવૃત્તિ પછીની સુવિધાઓ અને સામાજિક માન્યતામાં તફાવતનો મુદ્દો વારંવાર ઉઠે છે.
સરકારનો અભિગમ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા CAPF દળોની સુવિધાઓ સુધારવા માટે વિવિધ પગલાં લેવાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે—જેમ કે આવાસ સુવિધા, જોખમ ભથ્થું અને વીમા યોજના. તેમ છતાં, સમકક્ષ દરજ્જા અને OROP જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા ચાલુ છે.
દેશની સુરક્ષામાં પેરામિલિટરી દળોનું યોગદાન અનિવાર્ય છે. સીમા પર હિમાલયની ઠંડીથી લઈને રણપ્રદેશની ગરમી સુધી અને નક્સલ વિસ્તારોના જોખમ વચ્ચે, આ જવાનો સતત સજાગ રહે છે. દીપેશ પટેલ જેવા કાર્યકરો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી રહ્યા છે—કે શું હવે સમય આવી ગયો છે કે પેરામિલિટરી જવાનોને સેનાની સમકક્ષ માન્યતા અને સવલતો આપવામાં આવે?
રાષ્ટ્રની સુરક્ષા માટે અવિરત સેવા આપતા આ જવાનોને યોગ્ય સન્માન અને ન્યાય મળે—એ જ દેશવાસીઓની અપેક્ષા છે.
